Кәмелетке толмағандар: Қазақстанда ЖК ашу мүмкіндігі
Кәсіпкерлікке ұмтылыс пен өз ісін ашу тілегі тек ересектерге ғана тән емес. Қазақстан заңнамасы бойынша кәмелетке толмаған адамның жеке кәсіпкерлік (ЖК) ашуына рұқсат етіле ме? Төменде айтып өтеміз.
Кәмелетке толмағандардың ЖК ашуын реттейтін нормативтік база
Қазақстанда кәмелетке толмағандардың ЖК ашуы бірнеше құжатпен реттеледі:
- ҚР Кәсіпкерлік кодексі;
- ҚР Азаматтық кодексі;
- ҚР Салық кодексі.
Жеке кәсіпкерлік дегеніміз не?
ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 30-бабына сәйкес, жеке кәсіпкерлік – бұл ҚР азаматтарының және қандастардың дербес, бастамашылық қызметі болып табылады. Мұндай қызмет таза табыс алуға бағытталған, жеке тұлғалардың өз мүлкіне негізделген және жеке тұлғалардың атынан, олардың тәуекелі мен мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады.
ЖК ашу үшін қажетті құжаттар
ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 36-бабына сәйкес, ЖК ретінде мемлекеттік тіркеу үшін жеке тұлға салық органына тікелей немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы (ХҚКО немесе Egov.kz порталы) мына құжаттарды тапсырады:
- салықтық өтініш;
- ЖК орналасқан жерін растайтын құжат.
Егер өтініш беруші кәмелетке толмаған болса, жоғарыда аталған құжаттарға заңды өкілдердің келісімі қоса беріледі.
Кәмелетке толмағанның әрекетке қабілеттілігі
Кәмелетке толмағанның әрекетке қабілеттілігі ҚР Азаматтық кодексінің 17-бабына сәйкес анықталады. Әрекетке қабілеттілік толық көлемде кәмелеттік жасқа, яғни 18 жасқа толғанда пайда болады. 14 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандардың әрекетке қабілеттілігі шектелген, ал 14-тен 18 жасқа дейінгі жаста белгілі бір шартты сипатқа ие.
Эмансипация
Кәмелетке толмағанды толық әрекетке қабілетті деп тану (эмансипация) ҚР АК 22-1-бабымен реттеледі. Эмансипацияның мақсаты – кәмелетке толмағанның әр мәміле жасаған сайын заңды өкілдердің келісімін алу қажеттілігінен босату.
16 жасқа толған кәмелетке толмаған толық әрекетке қабілетті деп танылады, егер ол:
- еңбек шарты бойынша жұмыс істеп жүрсе;
- заңды өкілдерінің келісімімен кәсіпкерлік қызметпен айналысса.
Эмансипация рәсімі
Эмансипация рәсімі қамқоршылық органының шешімімен немесе сот шешімімен жүзеге асырылады. Эмансипацияланған кәмелетке толмаған азаматтық құқықтарға ие болады, тек ҚР заң актілерінде жастық шектеуі белгіленген құқықтар мен міндеттерді қоспағанда.
Толық әрекетке қабілеттілікті алу жолдары
Толық әрекетке қабілеттілікті алу үшін кәмелетке толмаған бірнеше жолды таңдай алады:
- заңды өкілдерінің келісімін алу;
- еңбек шарты бойынша жұмысқа орналасу;
- қамқоршылық және қорғаншылық органына жүгіну;
- тұрғылықты жері бойынша сотқа толық әрекетке қабілетті деп тану туралы өтініш беру.
Эмансипация қайтымсыз акт болып табылады және оны жою мүмкін емес.
Некеге тұру
Кәмелетке толмаған толық әрекетке қабілеттілікті некеге тұрған кезде де алады. Некелік жасты төмендету туралы өтініш некеге тұрғысы келетіндер немесе олардың ата-анасы немесе қамқоршылары тарапынан берілуі мүмкін.
Кәмелетке толмаған толық әрекетке қабілеттілікті алғаннан кейін, өз атына ЖК тіркеуге құқылы. Алайда, кейде аумақтық салық органдары кәмелетке толмағанның қолында толық әрекетке қабілеттілігін растайтын құжаты болса да, ЖК тіркеуден бас тартады. Мұндай әрекеттерді жоғары тұрған органға шағымдану қажет.
