Темекі өнімдерін сатуға арналған халықаралық талаптар: лицензия, ҚКЭД және бөлшек саудадағы қадамдар

Темекі өнімдерін сату Қазақстанда акцизделетін тауарлар қатарына жатады және бөлшек саудада айналысатын шағын кәсіпкерлер үшін табысты сала болып табылады. Сигарет сатуды бастау үшін кәсіпкерлерге қандай талаптар мен шектеулерді ескеру қажет? Лицензия алу міндетті ме? Осы сұрақтарға жауап берейік.

Лицензия алу қажеттілігі

Қазақстанда темекі өнімдерін сату заңнамалық нормалармен реттеледі. Сигарет сатуды бастау үшін ЖК (жеке кәсіпкер) мынадай нормативтік құжаттарды ескеруі тиіс:

• 2003 жылғы 12 маусымдағы №439 «Темекі өнімдерінің өндірісін және айналымын мемлекеттік реттеу туралы» Заңы;
• 2014 жылғы 16 мамырдағы №202-V «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңы;
• 2002 жылғы 8 тамыздағы №345 «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» Заңы;
• «Халық денсаулығы туралы» Кодекс;
• ҚР Салық кодексі.

«Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңының 28-бабы 1-тармағына сәйкес, темекі өнімдерін өндіру үшін лицензия алу қажет, ал тек бөлшек саудамен айналысатын ЖК-лерге лицензия алу міндетті емес.

Темекі өнімдерін сатудағы шектеулер

Темекі өнімдерін сатушылар бірқатар шектеулерді сақтауы тиіс, себебі темекі өнімдері тұтынушылардың денсаулығына зиян келтіруі мүмкін. «Баланың құқықтары туралы» Заңының 37-бабына сәйкес, темекі өнімдерін сатуға тыйым салынады:

• балалар тауарларын сататын сауда ұйымдарында;
• мәдениет мекемелерінде;
• балаларға арналған іс-шаралар кезінде.

«Халық денсаулығы туралы» Кодекстің 110-бабы 2-тармағына сәйкес, темекі өнімдерін сатуға тыйым салынады:

• 21 жасқа толмаған адамдарға;
• 18 жасқа толмаған сатушылар арқылы;
• ашық қораптардан немесе жеке данамен;
• сауда автоматтары немесе өзге электрондық/механикалық құрылғылар арқылы;
• денсаулық сақтау, білім беру, спорт және мәдениет ұйымдарында, стадиондарда;
• қаптамасында сәйкестендіру құралы жоқ болса;
• егер қаптамада 20 данадан аз сигарет болса;
• басқа тауарлармен жинақ ретінде;
• өзіне-өзі қызмет көрсету сөрелерінен;
• балалар тауарларын сататын сауда орындарында;
• ашық түрде көрсетіп, сөреге қойып сатуға;
• вокзалдарда, әуежайларда, порттарда, метро станцияларында, қонақүйлерде.

Темекі өнімдері тұрған сөре жабық болуы керек, ал сатып алушы ассортиментті арнайы тізімнен көреді. Тізімге қойылатын талаптар:

• өлшемі – 40×30 см;
• ақ фонда қара әріптер;
• әріптер бірдей өлшемде;
• бағасы көрсетілген, әліпби ретімен жасалған;
• суреттер мен графика болмауы тиіс.

Сондай-ақ, көзге көрінетін жерге «21 жасқа толмаған тұлғаларға темекі өнімдерін сатуға тыйым салынады» деген жазу және темекі шегудің зияны туралы ескерту ілу керек.

Салық кодексі бойынша талаптар

Темекі өнімдерін сатушылар ҚР Салық кодексінің нормаларын да сақтауы тиіс. Темекі өнімдерінің айналымында тауарларға ілеспе жүкқұжаттар (СНТ) ресімделеді. СНТ-сыз немесе ережеге қайшы рәсімделген тауар айналымы мен тасымалына тыйым салынады.

Маркіленген темекі өнімдерін бөлшек саудада сатумен айналысатындар:

• ИС ЭСФ-қа тіркеліп, жеткізушіден келген СНТ-ны растауы керек;
• Маркілеу ақпараттық жүйесіне (ИС МПТ) тіркеліп, жеткізушіден келген жүкқұжаттарды растауы керек;
• ИС МПТ-ға тіркелген күннен бастап 21 күн ішінде қаптамалардағы штрих-кодты оқуға арналған сканер алып, оны ИС МПТ-мен ақпарат алмасуға дайындауы керек;
• Темекі өнімдерін айналымнан шығару туралы деректерді ИС МПТ-ға енгізуі керек.

Егер ЖК бұрын бөлшек саудамен айналысқан болса, сигарет сату үшін ОКЭД қоспауға болады. Егер басқа қызметпен айналысып келсе, тиісті ОКЭД қосу керек.

Сигарет сатуға байланысты салық есептілігінің қосымша нысандары жоқ. Жеңілдетілген режимдегі ЖК тек 910.00 нысанын тапсырады.

Талаптарды бұзғандағы жауапкершілік

Темекі өнімдерін сату ережелерін бұзған ЖК ҚР ӘҚБтК бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Жарнамаға тыйымды бұзу (ашық сөре, артық жазулар және т.б.) — ҚР ӘҚБтК 455-бабы 1-тармағы бойынша айыппұл:

• Жеке тұлғалар — 60 АЕК;
• Лауазымды тұлғалар — 80 АЕК;
• Шағын бизнес субъектілері — 120 АЕК;
• Орта бизнес субъектілері — 170 АЕК;
• Ірі бизнес субъектілері — 450 АЕК.

Кәмелетке толмағандарға сату — ҚР ӘҚБтК 133-бабы 1-тармағы бойынша айыппұл:

• Жеке тұлғалар — 15 АЕК;
• Шағын бизнес — 25 АЕК;
• Орта бизнес — 40 АЕК;
• Ірі бизнес — 100 АЕК.

Осылайша, темекі өнімдерін сатуды жоспарлаған ЖК көптеген шектеулерді сақтауға және жаңа міндеттерді орындауға дайын болуы тиіс. Әр қорапты сканерлеу үшін DataMatrix штрих-код сканерін сатып алу қажет болады.